Okrugli sto u Preševu: Albanci bi da budu uključeni u dijalog

PREŠEVO

 

Predsednik opštine Preševo Šćiprim Arifi je rekao da je „moralna napravednost“ to što Albanci iz Preševa, Bujanovca i Medvedje nemaju svog predstavnika u dijalogu izmedju Beograda i Prištine i dodao da „podržava Vladu i premijera Srbije,koji se trude i žele da ovim unutrašnjim dijalogom pojašnjavaju svoje stavove koji vode ka tome da se može ići ka pravcu priznanja Kosova“ .

„Mi nemamo predstavnika Preševske doline u sklopu kosovske delegacije i to smatramo za moralnu nepravednost, a ne za pravnu nepravednost“, rekao je Arifi na okruglom stolu „Dijalog o Kosovu i jug Srbije“ koji je u Preševu organizovalo Udruženje gradjana Centar za demokratiju i razvoj juga Srbije.

On smatra da  i Albanci sa juga Srbije „ treba da imaju svog predstavnika u Briselu kao što je u delegaciji Srbije jedan Srbin sa severa Kosova“.

.“Smatram da trebamo da imamo predstavnika u Briselu, ali se onda postavlja pitanje u kojoj delegaciji bi trebali biti, jer mi smo u opštini koja pripada Republici Srbije. O tome ćemo odlučiti kada nam se pruži prilika da učestvujemo u tom procesu2,“ reka je Arifi i dodao da je oko učešća Albanaca sa juga Srbije  u dijalogu  upućen zahtev i Prištini još

ranije ali da odgovor nije stigao.

On smatra da je dijalog „najbitnija stvar , pogotovu kada se govori o jednom tako bitnom i važnom pitanju kao što je pitanje Republike Kosova“.

„To je stvarnost i Srbije treba nekako da se prilagodi čitavom ovom procesu“, smatra Arifi čija je Alternativa za promene u Preševu na vlasti u koaliciji sa listom srpskih stranaka „Aleksandar Vučić-Za Srbiju jedinstveno”.

Arifi smatra da su veoma važni prisustvo i težnje Evropske unije i SAD „ i njihovi stavovi vezani za ovo područje“.

„Sledeća stvarnost je i naša bliska prošlost koja se desila na ovim prostorima, gde smo prošli kroz periode rata i sukoba. Stvarnost je i osećanje kod građana koji više ne žele da budu taoci politike, bilo da se radi o građanima u Srbiji, bilo da se radi o građanima na Kosovu“, rekao je Arifi koji podržava unutrašnji dijalog koji se vodi u Srbiji, a vezan je za Kosovo.

„Ono čime nisam bio zadovoljan je što prostor Preševske doline nije uključen u ovaj dijalog. treba znati da smo mi na neki način taoci pregovora koji se vode u Briselu. Mi se suočavamo direktno sa problemima koji nastaju iz međusobnog nepriznavanja Kosova i Srbije“, rekao je Arifi.

On je kao primer naveo problem „sa koji se suočavaju naši studenti koji završavaju studije na Kosovu, a čije diplome nisu priznate u Srbiji. Zbog toga oni ovde ne mogu da nađu posao, te zbog toga odlaze putem Evrope u potrazi za poslom“, rekao je Arifi.

„Druga posledica toga je da zbog nedostatka kvalitetnih kadrova pada i nivo naših usluga na nivou lokalne samouprave. Iz čitavog ovog konteksta prirodno bi bilo da i mi budemo deo dijaloga o Kosovu i damo svoj doprinos čitavom procesu dijaloga u Briselu“, rekao je Arifi.

On je dodao da je Preševska dolina, kaoo Albanci zovu opštine Preševo, Bujanovac i Medvedja, većinski nastanjena Albancima  ali da u tim opštinama živi i srpski živalj.

„ Mi se trudimo da u praksi sprovedemo dobar zajednički život, trudeći se da ne diskriminišemo manjinski narod u ovom području, a to su Srbi“, rekoa je arifi.

On je dodao i da Srbije „ mora još dosta toga da uradi kako bi nas tretirala ravnopravno kao nacionalnu manjinu“.

„ Ja sam se uvek zalagao da Preševska dolina bude most koji će povezivati i poboljšati odnose između Srbije i Kosova. Mi posedujemo potencijal koji doprinosi boljoj uzajamnoj percepciji, iako realno nemamo snagu, ali mi možemo da poboljšamo tu percepciju“, smatra Arifi.

„ Moram da iznesem i jednu stvarnost koja je bolna za Republiku Srbiju, a to je da mi smatramo da je Republika Kosovo stvarnost koju niko ne može da izbegne. Ona je priznata od preko 100 država, ona je u postupku uključivanja u razne strukture i organizacije. Ovaj položaj i stanje treba da prihvati i Republika Srbija, jer to doprinosi razvoju, miru i blagostanju čitavog regiona“, rekao je Arifi.

„ Globalizam pretvara čitav svet u jedno veliko selo, a svaki postupak na određenoj teritoriji u jednoj zemlji ima šire konsekvenca“, rekao je predsednik opštine Preševo koji, kaže „podržava Vladu i premijera Srbije,koji se trude i žele da ovim unutrašnjim dijalogom pojašnjavaju svoje stavove koji vode ka tome da se može ići ka pravcu priznanja Kosova“.

„ Ovo je, ipak, samo mišljenje jednog od lidera u Preševskoj dolini, ja nisam odgovoran za neku regionalnu politiku, odgovoran sam prema građanima Preševa i za razvoj ove opštine. Ali, polazeći od činjenice da smo mi u pograničnoj zoni, polazeći od toga kakve posledice trpimo kao region u kome se nalazimo, smatram da u tom dijalogu Srbija treba doći do stava „Da, mi priznajemo Republiku Kosovo“. To nije jedini slučaj, u istoriji se to deilo i Francuskoj i Nemačkoj nakon prvog svetskog rata, one su vodile duge međusobne ratove i na kraju su pružile jedna drugoj ruku. One su danas motori pokretači razvoja i jedinstva u Evropskoj uniji. U tom smislu ja sam sklon percepciji koju danas prezentuje Republika Albanija i ja se nadam da će takav politički način razmišljanja preovladati i u Srbiji,“ rekao je Arifi.

SALIHU: ZAHTEVI DA ALBANCI BUDU DEO PREGOVORA UPUĆEN PRIŠTINI

 

Sami Salihu, predsednik Skupštine opštine Preševo i lider Grupe građana „Reforma za promene Demokratske partije Albanaca“, smatra da ova tema nije nepoznanica za javnost u Preševskoj dolini.

„Politički faktori odavde su na vreme izneli svoje stavove vezane za ovaj proces. Imajući u vidu da pregovori između Srbije i Kosova traju već duže vreme, a da je sponzor pregovora međunarodna zajednica, u većini slučajeva teme o kojima će se diskutovati su bile predodređene. Proces pregovora je prošao kroz nekoliko faza, a greška je učinjena na samom početku, jer se pregovaralo samo o unutrašnjim pitanjima Kosova. Bilo je dosta vremena da svoje stavove iznese i albanski faktor i u tom procesu trebao je biti i jedan dodatni aneks na kome bi bilo predviđeno i uključivanje Albanaca iz Preševske doline“, rekao je Salihu.

„To se do sada nije desilo, a mi nismo ni očekivali od Vlade Srbije da će pokrenuti nešto što će nas uključiti u taj proces“, dodao je on.

„Zahtevi političkih faktora Albanaca na ovom prostoru da budemo deo tog procesa su bili usmereni ka Prištini, gde smo tražili prijem. Iako su oni imali razumevanja za te naše zahteve, do sada nisu ništa konkretno preduzeli u vezi toga“, obajsnio je Salihu .

„ Mi se osećamo diskriminisano na nacionalnoj osnovi, jer Srbi na severu Kosova imaju sva prava, dok nama nedostaju elementarna ljudska prava. Srbija treba da da dobar primer u tretiranju Albanaca Preševske doline kako bismo prevazišli barijeru dijaloga na dva aršina. Mi ćemo i dalje inisistirati da budemo uključeni kao deo pregovora u taj proces, koji će, očigledno je, trajati dugo. Naravno, podrazumeva se da to bude prihvatljivo i međunarodnoj zajednici, kao glavnom sponzoru čitavog procesa“, obajsnio je Salihu.

On smatra i da je „nedostatak volje za rešavanje političkog statusa Preševske doline imalo velike posledice, jer nismo mogli da stvorimo ekonomsku perspektivu za ljude koji se iseljavaju“.

„ Tu uključujemo i bezbedonosni aspekt, sredina je nestabilna, što je posledica stalne diskriminacije sa kojom su Albanci Preševske doline suočeni. Zbog toga mladi Albanci ne vide perspektivu ovde“, tvrdi Salihu.

„ Kao posledica svega Preševska dolina je ostala kao siroče. Ona nije sagledavana ni od Prištine ni od Tirane. Možda je to imalo i neku međunardnu političku pozadinu, kako ne bi imalo neki lančani uticaj, ali najveću odgovrnost za beznađe u Preševskoj dolini snosi Vlada Republike Srbije. Obaveza ove i svih vlada je da se staraju da Albanci Preševske doline mogu da uživaju svoja elementarna prava i da imaju slobodniji život.“

 

 

MANASIJEVIĆ: SVI IMAMO ISTA PRAVA AL JE OPŠTINA SIROMAŠNA

 

Branko Manasijević, predsednik Opštinskog odbora PUPS Preševo, kojo je deo liste srpskih stanaka koje su u vladajućoj kolaiciji sa Arifijem i Salihuom, smatra da država Srbija pregovara i u ime opština Preševo, Bujanovac i Medveđa.

„Bilo bi iluzorno i bez rezona, mislim na nas Srbe, da imam neke posebne zahteve ili da tražimo da imamo svog predstavnika“, rekoa je on.

„ Zahtev Albanaca ove tri opštine za prisustvo u Briselu, nakon obraćanja Prištini, koja im, koliko sam shvatio nije ni odgovorila, sada ide ka Vladi Srbije kako bi neki njihov predstavnik odavde iz opštine bio uključen kao član pregovaračkog tima. Meni je to malo čudno, jer ne znam u ime koga bi pregovarali? Srbija pregovara u ime Srbije, a Preševo je, koliko znam, u Srbiji. Ja sam rođen ovde, imam 70 godina i ne razumem kad Albanci kažu da su im ugrožena elementarna ljudska prava. U čemu ja kao Srbin i građanin Preševa imam više prava od Albanca građanina Preševa? Ima nezaposlenih Srba i Albanaca, ali ih ima nezaposlenih i u Vranju i u Beogradu!“, rekao je Manasijević.

 

„ Mislim da su nam prava jednaka, da niko nema veća ili manja prava od drugih. Opština nam je siromašna zato što ne tražimo pravi izlaz, a to je poboljšanje ekonomije. Moramo tražiti pomoć za otvaranje radnih mesta, jer bez toga nema napretka. Idu mladi, pa mora da idu, treba da se prehrane, da formiraju porodice, treba ih razumeti. Ali, njihov odlazak nije političke prirode. To se nekad zloupotrebljavalo, ali sad je i Evropa shvatila neke stvari i dešavanja na našem terenu“, dodao je on.

„. Po meni je najveći uzrok odlaska ekonomske prirode, a ne zato što je neko ugnjeten ili ima manja ili veća prava. Mi bi trebali zajedno da radimo, da tražimo izlaz da se ekonomska situacija poboljša, jer će tako sve stvari doći na svoje mesto“, smatra Manasijević.

„ Penzionerske kartice, koje pominje predsednik PUPS-a Milan Krkobabić će u neko dogledno doba stići i ovde. Mi smo ovde u jednom periodu imali čak tri zadruge, sada jedva da postoji samo jedna. Oko toga bi moglo da se porazgovara, imamo zemljište, postoji i deo infrastrukture. Tu može da se zaposli nekoliko ljudi, ali je važnije što bi ljudi iz okoline imali gde da plasiraju svoju robu i tako privređuju. Od Bujanovca na ovamo ima mnogo neobrađene zemlje, a mnogi dobijaju subvencije iako nisu ni uzorali njivu. Mi smo poljoprivredni kraj i trebalo bi najpre oko toga povesti računa. Ranije je mnogo robe slobodno išlo prema Kosovu, ali ni danas nije mnogo drugačije, protok robe nije zaustavljen ni u jednom ni u drugom pravcu“, rekao je Manasijević.

 

 

SADRIU: STAVOVI ALBANACA SU POZNATI

Ja ovaj okrugli sto smatram kao neku vrstu unutrašnjeg dijaloga unutar Srbije“ kaže Ilir Sadriu, u ime Demokratske partije Albanaca koji veruje da će to pomoći pristupu Srbije.

„Proces dijaloga između Kosova i Srbije započet je nakon rezolucije Generalne skupštine UN. Od samog početka dijaloga koji započet 8. marta 2011. godine njeni oblici su izmenjeni, jer je on u početku nazvan tehničkim dijalogom, onda je postao politički dijalog,  a sada smo u fazi kada se taj proces naziva dijalog za normalizaciju odnosa koji je zvanično započeo 19. oktobra 2012. i traje i dan danas. Od početka dijaloga postignuto je 19 sporazuma. Ja ću pomenuti dva koji se odnose i na Albance Preševsek doline. Jedan od sporazuma je međusobno priznavanje višokoškolskih diploma između Kosova i Srbije iz 2011. godine, ali je ovaj sporazum stavljen van snage odlukom Ustavnog suda Srbije. Sad imamo zahtev da se povuku priznanja svim priznatim visokoškolskim diplomama stečenim na Kosovu. Za nas je važan još jedan sporazum, a to je međusobno priznavanje osiguravajućih polisa, za koji su se najviše zalagali građani Preševske doline, jer bi omogućila slobodu kretanja ljudi i robe u oba pravca. Predstavnici Albanaca Preševske doline su se stalno zalagali da budu deo ovog procesa, jer smo mi postali taoc odnosa između Kosova i Srbije. Bez obzira na dijalog koji se vodi u Briselu, Albanci u Preševskoj dolini su se izjasnili o svojim stavovima 1. i 2. marta 1992. na referendumu kada su se izjasnili za političko-teritorijalnu autonomiju sa pravom prisajedinjenja Kosovu. Nakon togas su se desili i drugi događaju, kao što je pobuna UČKPBM 2001. godine koja je trajala do mirovnog sporazuma u Končulju, a koja nije ispoštovana od strane republike Srbije. Imajuću u vidu da su Albanci suočeni sa činjenicom da im nije rešen politički status, 14. januara 2006. na sednici skupštine albanski odbornika usvojena je platforma koja u sebi sadrži političke zahteve i svi ovi akti zastupaju stavove Albanaca vezana za ova pitanja“, rekao je Sadriu.

 

SADIKU: SRBIJA NEMA VOLJU DA REŠAVA PROBLEME ALBANACA

 

Predstavnik Partije za demokratsko delovanje Nader Sadiku kaže da je dijalog Albanaca iz Preševske doline i Srba počeo posle sukoba 2001.

„Na žalost, taj dijalog nije otišao do kraja. Neke obaveze koje je Vlada Srbije preuzela je i ispunila, kao što je formiranje multietničke policije. Ali, taj proces nije završen do kraja, jer je procenat učešća Albanaca u policiji 40%, a procenat učešća Albanaca u stanovništvu opštine 95%. Vlada je među tim obavezama preuzela i da integriše Albance u strukture državnih organa, ali se stalo i sa realizacijom ovog procesa. Vezano za dijalog u Briselu mi smo imali interes da budemo deo tog procesa. Nesprovođenje sporazuma o priznavanju diploma visokoškolskih ustanova je veliki problem za mlade ljude u Preševskoj dolini. U Preševu ima 200-300 mladih koji imaju završeni visoke škole, ali ne mogu dobiti posao i biti uključeni u javni život. U ostalim delovima Srbije nemamo takvu situaciju. Što se tiče zaposlenosti Albanaca u javnom sektoru bolje nam je bilo u periodu 1970-1990, nego sada, jer Srbija nije preduzela ništa da otvara radna mesta i pogone u opštini Preševa. Albanski učenici se ovde susreću i sa problemom nedostatka udžbenika, pa sada moraju na časovima da pišu umesto da uče. Mi smo pre dve nedelje imali jedan sudski postupak u Bujanovcu, gde smo mi meštani opštine Preševo išli u Osnovni sud u Bujanovac. Postupak je vodio sudija iz Preševa. Vidi se da Srbija nije imala volje da reši i lako rešive probleme za Albance u opštini Preševo“, rekao je on i dodao kako „lično smatra da Albanci Preševske doline treba da imaju svog predstavnika u kosovskoj delegaciji koja učestvuje u pregovorima sa Srbijom u Briselu.“

 

DESTANI: VLADE SRBIJE TRETIRAJU ALBANCE KAO TUDJE GRADJANE

 

Skender Destani, predsednik Opštinskog odbora Demokratske unije doline, ističe da je glavni krivac za nerazvijeni region Vlada Republike Srbije,a li ne samo ova, nego i prethodne vlade.

„Svi su oni tretirali Albance iz Preševa, Bujanovca i Medveđe kao tuđe građane i to je veliki problem. Do pre 4-5 godina mladi su napuštali Preševu uglavnom zbog političke nestabilnosti regiona i prisustva vojnih i sigurnosnih snaga u Preševu, Bujanovcu i Medveđi. Sada su glavni argument ekonomski razlozi, a ja imam običaj da kažem ekonomska asimilacija ovog regiona kao zadatak ove i prethodnih vlada da mirnim putem i tiho Albanci napuste ovu regiju. I u tome su uspeli. Vučić i Dačić nisu nikada bili zainteresovani da ekonomski razviju ovaj deo i da ove tri opštine opstanu. To se nije podudaralo sa politikom da ljudi ostanu, već su smisleno radili na tome da ekonomskom asimilacijom utiču da mladi Albanci napuste ove prostore. Dačić, kao premijer i Vučić kao njegov zamenik su 2013. godine u razgovoru sa Albancima obećali, a Vlada Republike Srbije usvojila dekleraciju od sedam tačaka. Tada su rekli doslovce: „Radite šta hoćete, tražite šta hoćete, samo nemojte da dirate granice.“ Prvo Vučićevo obećanje je bilo vraćanje spomenika za koji znamo kako i zašto je odstranjen. Od tada vidim da Vučić priča samo zbog skupljanja političkih poena, a ništa od tih obećanja ne ostvaruje. Zato ja i ne očekujem od ove vlade da uradi nešto za svoje građane Albance u ove tri opštine, tj. ekonomskog razvoja ove regije. Cilj Vučića i srpske vlade je da Albanci napuste ove tri opštine i da na taj način one postale većinski srpske i tako se rešio problem. Što se dijaloga tiče, svestan sam činjenice da on mora da se vodi između dve ravnopravne strane, jer se u protivnom završava pobedom onog jačeg. Mislim da će se voditi onoliko dugo koliko je potrebno međunarodnoj zajednici i da će ona i dati konačnu reč. I Vučić i Tači su samo figure koje su im potrebne zbog dijaloga i međunarodna zajednica će dati konačni stav u vezi toga kad će doći do međusobnog priznanja Srbije i Kosova.“

Destani je naveo i da „Albanci nemaju prava na svoje slobodno mišljenje, na slobodnu upotrebu jezika i pisma što im Ustav i zakon ove zemlje dozvoljava, nemaju pravo na zapošljavanje, nemaju pravo na prisustvo u državnim sistemima shodno procentu zastupljenosti, nemaju pravo na informisanje na sopstvenom jeziku, nemaju pravo na obrazovanje na albanskom jeziku i ne mogu da realizuju svoja manjinska prava koja im garantuje Ustav i zakon ove države. Praktično to izgleda ovako – Osnovni sud koji datira od, ako se ne varam 1948. godine u Preševu, vlada gospodina Borisa Tadića je oduzela i posle renoviranja zgrade suda u Preševu, preselila u Vranje. Zamislite sad seljaka koji nema para zbog opšteg siromaštva, a mora da dođe i plati put od Cerevajke do Preševa, a odatle do Vranja i natrag da bi dobio neki sudski dokument. To je urađeno samo zato što ovde ima 90% Albanaca, iz animoziteta prema svojim sopstvenim građanima. Da je bilo 90% Srba siguran sam da bi Osnovni sud ostao u Preševu. Pritiskom Srba, kojih ima 30% u Bujanovcu, taj sud je vraćen u Bujanovac. Ova vlada će rešavati probleme Albanaca u Preševu tek onda kad ih bude tretirala kao svoje građane i verujem da će ih tada brzo rešiti. Ali, za tako nešto moramo čekati na neku drugu vladu“ , .zaključio je Destani.“

 

AZIRI: VLADU SRBIJE NE INTERESUJU NI SRBI NI ALBANCI

Naser Aziri, predsednik Opštinskog odbora Demokratske unije Albanaca, smatra da građani Preševa, Bujanovca i Medveđe ne treba da učestvuju u unutrašnjem dijalogu koji organizuje predsednik Srbije Aleksandar Vučić.

„To je samo pro forme, da se predsednik Vučić pokrije za nešto što će sigurno javno reći kroz 15 dana. Mislim da građani ove tri opštine nemaju potrebe za nečim takvim, nego je potrebno da Vlada Srbije bude zabrinuta za to što ovde i Srbi i Albanci žive loše“, rekao je on.

„ Vlada kad učini nešto loše prema Albancima, ona to loše čini i prema Srbima koji žive ovde. To ide u istom pravcu. Njih ne interesuju ovde ni Srbi“, naveo je Aziri.

„ Svedoci smo da Srbija ulaže dosta miliona u otvaranje radnih mesta u republici Srpskoj, a da nije našla za shodno da ovde dovede nekog investitora. Došli su do Hana i Vranja, ali u Bujanovac i Preševo nikako. To je, po mom mišljenju, loša, ali duboko promišljena politika i sada zbog nas Albanaca, koji smo ovde većina, pate i Srbi koji su manjina“, smatra on.

„ Misli da Srbija ovde vodi jednu perfidnu politiku protiv Albanaca, koja može da se obrazloži u 4-5 tačaka. Npr. uključivanje Albanaca u državne institucije se ne sprovodi kako je dogovoreno. U Vladi Srbije govore da treba građevinske dozvole da se izdaju za osam dana, a ja jednu običnu potvrdu iz opštine ne mogu da izvadim već četvrti dan, jer mora da zahtev ode u Bujanovac, pa da njihov službenik to potpiše. Dalje, sramota je da zbog troje sudija sa osobljem koji putuju iz Preševa u Bujanovac idu i svi klijenti. Nije važno kako bi se taj sud zvao u Preševu, da li bio odelenje, ispostava, ali bi usluge vršile u Preševu. To je jedna od demotivacija da Albanci žive u Preševu. Najgore je što se manipuliše brojkama i kaže se da zbog toga što mi Albanci nismo učestvovali u popisu stanovništva, sad nas je manje, te je sud prebačen u Bujanovac. Po službenim informacijama Republički fond zdravstvenog osiguranja u svojoj evidenciji ima 33.000 građana Preševa. Na osnovu toga umanjen je broj odbornika u Nacionalnom savetu Albanaca sa 29 na 15. U celom svetu je slobodono kretanje građana, samo se kad nas to ograničava. Imamo dva malogranična prelaza i nijedan ne funkcioniše“, rekao je Aziri.

„ Kad su u pitanju mladi i njihov odlazak, i tu se manipuliše. Poljska je u EU, a niko ne govori koliko je Poljaka otišlo iz svoje zemlje u potrazi za poslom. Ili Bugara, Hrvata… Idu i Srbi. Da se ovde otvore dva pogona, opet bi neko išao. Problem je nešto drugo, ljudi koji su se školovali u inostranstvu, naročito u Albaniji ili na Kosovu imaju problem sa priznavanjem diploma. Ministarstvo za rad ne prizanje diplome i farmaceuti, npr. ne mogu da se zaposle. Čak zbog toga ne mogu ni da se bave sopstvenim, privatnim biznisom. S tim mora da se pozabavi i lokalna vlast, pa i druge strukture i svi građani opštine Preševo. Moram da kažem i da nije tačno da je opština Bujanovac šest puta jača finansijski od Preševa, nego je obrnuto, preševski privatni biznis je jači nego onaj u Bujanovcu. Ali, u Bujanovcu imate šest banaka, a u Preševu samo jedna! Kad sam rekao da je to politički problem ubeđivali su me da nije tako. Jeste to politički problem, jer Narodna banka daje smernice šta treba da se uradi. Jedan direktor banke mi je rekao da je bilo uputstva iz Narodne banke Srbije da u Preševu  bude što manje banaka, zato što tamo ima šverca i peru se pare. Pa pare se peru u celoj Srbiji! Cilj je da se ljudi demotivišu, da Preševo postane neprivlačna opština, da tu niko ne bude zainteresovan da živi. Prema tome, nama ne treba visoka politka, time neka se bave Albanija, Srbija i Kosovo, ali u tom njihov udelu mi treba da nađemo sebe, da vidimo gde smo mi tu. Kao što mislim i da Srbi na severu Kosova treba da nađu sebe, a ne da ih manipulišu političari za svoje političke poene“, .rekao je Aziri.

 

 

ARIFI: ALBANCI NE BI MOGLI DE SE DOGOVORE OKO PREDSTAVNIKA

 

 

Valon Arifi, aktivista za ljudska prava , kaže da pregovarački proces u Briselu treba da se shvati u svom suštinskom smislu.

„Smatra se da u završnici tog procesa dolazi do priznavanja nezavisnosti Republike Kosova od strane Republike Srbije, a to se može najaviti i izjvama predsednika Aleksanda Vučića koji je rekao da nema razmene teritorije, nema promene granica, ne može se pregovarati i osporavati nezavisnost Kosova, jer iza toga stoji čitav Zapad. To je potvrđeno i to je tako od potpisivanja Ahtisarijevog plana. Realno gledano, možda neće doći do formalnog priznanja Kosova od strane Srbije, ali Kosovo će biti otklonjeno iz Ustava Republike Srbije. Što se tiče rešavanja odnosa između Srba i Albanaca na Balkanu, taj proces se može smatrati završenim. Ja mislim da taj proces dijaloga je imao dve loše smernice, jer je istovremeno vođen između Vlade Kosova i Vlade Srbije , ali i između Vlade Srbije i Vlade Albanije.

Ali, da je i bilo šanse da Albanci Preševske doline imaju svog predstavnika u procesu dijaloga, ja ne znam ko bi njih zastupao, jer ne bi mogli da se dogovore o tome ko će biti taj zastupnik. U prilog ovoj tvrdnji ide naše iskustvo o nesporazumima ovde između samih Albanaca. Ne znamo ni da li bi naš predstvanik bio dovoljno kvalifikovan da bude na tom nivou. Inače, smatram da je dijalog o Kosovu unutar Srbije u stvari završnica dijaloga unutar Srbije. Izuzev vlade Zorana Đinđića, smatram da je vlada koji vodi Aleksandar Vučić u svojstvu predsednika države je najspremnija da da odgovore o budućnosti odnosa između Srba i Albanaca. On otvoreno kaže da mora doći do pomirenja ova dva naroda i da neće više biti njihovih sukoba na čitavoj teritoriji Balkana. Mi treba da odbacimo naš mentalitet da će odnosi između Srba i Albanaca zavise od našeg stava i mišljenja u Preševskoj dolini, kao što treba da napustimo i mišljenje da će ulazak u Evropsku uniju biti uslovljen našim stanjem ili našim stavovima. Mi nismo iskoristili ulogu koju smo mogli da imamo kao most između Kosova i Srbije. Mi imamo dugotrajno iskustvo i da politčki lideri Preševske doline uvek nastupaju kao žrtve. Ja smatram da takvim zastupanjem ništa ne može da se dobije, uprkos tome što jesmo žrtva politike.Treba da imamo pobednički stav, da predlažemo da se stanje popravi, da imamo aktivnu ulogu i konkretne aktivnosti da se sa pozicije žrtve usvoji pobednički duh. Mi smo jedina nacionalna manjina koja unutar svog političkog delovanja nema opoziciju, jer su sve političke stranke na vlasti. Ako jedni imaju lokalnu vlast, ovi drugi imaju narodnog poslanika ili rukovode Savetom albanske nacionalne manjine,“

rekao je Arifi.

 

 

ŠAĆIRI: DINAMIČAN PROCES

 

Almin Šaćiri, oganizacija „Špresa“, magistar političkih nauka čija su specijalnost evropske integracije, kaže da je ovo jako dinamičan proces.

„Imajući u vidu šta se desilo u prošlosti možemo planirati budućnost. Da bi dali zaključak svega ovoga moramo imati dovoljno saznanja vezanih za stukturu funkcionisanja evropskih institucija, a koji su zaduženi i imaju odgovornost za politku koju planiraju za zapadni Balkan. Najvažniji od svih mehanizama je Evropska komisija, koja je motor EU i koja projektuje zajedničke politike u oblasti bezbednosti i politike. U te balkanske zemlje spadaju dve države koje su do skora biel u neprijateljstvu, ali imajući u vidu da su one preuzele i neki vid obaveza za regionalnu stabilnost vezanu u odnosu na evropske institucije i mehanizme, imajući u vidu i projekcije razvoja ovih zemalja koje su dobile i odgovarajuću dokumentaciju i akte vezane za taj postupak pridruživanja i učlanjenja u EU, te vlade su sele za pregovarački sto kako bi zaboravili loša iskustva iz prošlosti i planirajući zajedničku budućnost unutar Evropske unije. Stišavajući tenzije između te dve zemlje, rešavajući probkleme poglavlje po poglavlje i imajući u vidu da postupak rešavanja koja uslovljavaju Srbiju na putu evropske integracije postoje neke stvari kojima lideri Albanaca u Preševskoj dolini mogu doprineti. Neke stvari su veoma podeljene, recimo kada se govori o političkom statusu Albanaca Preševske doline sa rešavanjem tim problema na lokalnom nivou i mi trebamo biti veoma oprezni da ne isprepletemo ove dve stvari. Što se tiče nivoa zastupljenosti u Briselu, vlade Srbije i Kosova nisu međusobno ravnopravne. Odlučujuća politička institucija EU je Savet Evrope, a Kosovo u SE ima pet zemalja koje nisu priznale nezavisnost Kosova. Tamo se odluke donose konsenzusom. Mi ćemo imati prepreke i kada se taj proces odnosi na određene zahteve upućene od strane Albanaca Preševske doline potkomisijama Saveta Evrope. Ako budemo podneli neki zahtev Evropskoj uniji moramo naći tačnu adresu koja će primiti taj zahtev i pozabaviti se njime. Mi ne možemo biti zastupljeni unutar neke delegacije, bilo kosovske ili srpske, a da ne budemo detaljno upoznati o svim tim procesima, institucijama i mehanizmima, jer neki zakonski akti koje donosi EU važe samo za nacionalne manjine, aneki važe za neke druge probleme. Stoga mislim da uključivanje Albanaca u pregovarački proces može biti samo za određena pitanja, ako što je priznavanje političkog statusa Albanaca u Preševskoj dolini. Sva ostala pitanja mogu biti rešena politikom dijaloga.“

Udruženje građana „Centar za demokratiju i razvoj juga Srbije“ iz Leskovca  organizovalo je okrugli sto pod nazivom „Dijalog o Kosovu i jug Srbije“ u Preševu.

Cilj projekta je da predstavnici političkog i privrednog života, mladi i NVO iz ovog mesta iznesu svoje stavove, potrebe, probleme i ideje iz ugla sredine u kojoj žive, a u kontekstu razgovora o rešenju problema Kosova.

Projekat „Dijalog na jugu “ podržava Fondacija za otvoreno društvo.

Tryezë e rrumbullakët në Preshevë: Shqiptarët duan të përfshihen në dialog

Nga autori: Jugpress, 22 mars 2018

PRESHEVË

Kryetari i Komunës së Preshevës, Shqirim Arifi tha se është “padrejtësi morale” që shqiptarët nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja nuk kanë përfaqësuesin e vet në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, duke shtuar se “e mbështet Qeverinë dhe Kryeministrin e Serbisë, të cilët janë duke u përpjekur dhe dëshirojnë që me këtë dialog të brendshëm t’i sqarojnë qëndrimet e tyre që çojnë drejt njohjes së Kosovës”.

“Nuk kemi përfaqësuesit e Luginës së Preshevës në kuadër të delegacionit të Kosovës dhe këtë e konsiderojmë si padrejtësi morale, jo padrejtësi ligjore”, tha Arifi në tryezën e rrumbullakët “Dialogu mbi Kosovën dhe Jugune Serbisë”, të cilën e organizoinë Preshevë Asociacioni qytetar Qendra për Demokraci dhezhvillimi të jugut të Serbisë.

Ai mendon se edhe shqiptarët nga jugu i Serbisë “duhet të kenë përfaqësuesin e vet në Bruksel, siçështë një serb në delegacionin serb nga veriui Kosovës”.

“Unë mendoj se duhet të kemi përfaqësues në Bruksel, por pastaj shtrohet pyetja nëcilin delegacion duhet të jetë, sepse ne jemi në komunën e cila i takon Republikës së Serbisë. Për këtë do të vendosim kur të na jepet mundësia për të marrë pjesë në këtë proces”, ka thënë Arifi, dhe ka shtuar se në lidhje me pjesëmarrjen e shqiptarëve nga jugu i Serbisë në dialogun, u është dërguar kërkesë Prishtinës edhe më herët, por përgjigja nuk ka ardhur.

Ai mendon se dialogu është “gjëja më e rëndësishme, sidomos kur po flitet rreth një çështjejeaq themelore dhe të rëndësishme siç është çështja e Republikës së Kosovës”.

“Ky është realiteti, dhe Serbia në njëfarë mënyre duhet të përshtatet me tërë këtë proces”, ka thënë Arifi, Alternativapër ndryshime e të cilit është në pushtet në Preshevënë koalicion me partitë e listës serbe “Aleksandar Vuçiç-Për Serbinë Unike”.

Arifi konsideron se prania dhe aspiratat e Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara “dhe qëndrimet e tyre ndaj kësaj zone janë shumë të rëndësishme”.

“Realiteti tjetër është edhe e kaluara jonë e afërt që ndodhi në këtohapësira, ku kemi kaluar nëpër periudha të luftës dhe konfliktit. Realiteti është gjithashtu edhe ndjenja midis qytetarëve që nuk duan më të jenë peng i politikës, qofshin ata qytetarë në Serbi, ose ata që janë qytetarë në Kosovë”, tha Arifi, i cili mbështet dialogun e brendshëm, i cili po bëhet në Serbi dhe ka lidhje me Kosovën.

“Ajo që nuk më pëlqeu ishte se hapësira e Luginës së Preshevës nuk ishte përfshirë në këtë dialog. Duhet ta dimë se jemi disi peng i negociatave që udhëhiqen në Bruksel. Ne përballemi drejtpërsëdrejti me problemet që dalin nga mosnjohja reciproke e Kosovës dhe Serbisë”, tha Arifi.Ai si shembull e përmendi problemin “me të cilin po përballenstudentët tanë që përfundojnë studimet e tyre në Kosovë, dhe diplomat e të cilëve nuk njihen në Serbi. Për shkak të kësaj, ata nuk mund të gjejnë punë këtu, prandaj, ata shkojnë nëpër Evropë për të kërkuar punë”, tha Arifi.

“Pasoja e dytë e kësaj, është se për shkak të mungesës së stafit të kualifikuar, po bie edhe niveli i shërbimeve tona në nivel të vetëqeverisjes lokale.Nga gjithë ky kontekst, do të ishte e natyrshme që ne të jemi pjesë e dialogut mbi Kosovën dhe të japim kontributin tonë në gjithë procesin e dialogut në Bruksel”, tha Arifi.

Ai shtoi se Lugina e Preshevës, siç i quajnë shqiptarët komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, janë të populluara kryesisht me shqiptarë, por se në ato komuna jeton edhe popullata serbe.

“Ne jemi duke u përpjekur që në praktikë të zhvillojmë një jetë të mirë së bashku, duke u përpjekur të mos e diskriminojmë popullatën pakicë në këtë hapësirë, dhe këtajanë serbët”, tha arifi. Ai shtoi se Serbia “duhet shumë për të bërë për të na trajtuar në mënyrë të barabartë si një pakicë kombëtare”.

“Unë gjithmonëjam angazhuar që Lugina e Preshevës të jetë një urë që do të lidhë dhe përmirësojë marrëdhëniet midis Serbisë dhe Kosovës. Ne kemi potencial që kontribuon në perceptimin më të mirë të përbashkët, megjithëse, realisht nuk kemi forcë, por ne mund ta përmirësojmë këtë perceptim”, mendon Arifi.

“Më duhet të paraqes edhe një realitet që është i dhimbshëm për Republikën e Serbisë, e ai është se ne konsiderojmë se Republika e Kosovës është një realitet që askush nuk mund t’i shmanget. Ajo është njohur nga më shumë se 100 vende, është në procesin e inkuadrimit në struktura dhe organizata të ndryshme. Këtë status dhe gjendje duhet ta pranojëedhe Republika e Serbisë, sepse ajo kontribuon në zhvillimin, paqen dhe prosperitetin e të gjithë rajonit”, tha Arifi.

“Globalizmi e shndërron të gjithë botën në një fshat të madh, dhe çdo veprim në një territor të caktuar të një vendi ka pasoja më të gjera”, tha kryetari i komunës së Preshevës, i cili thotë se “e mbështet Qeverinë dhe Kryeministrin e Serbisë, të cilët po përpiqen dhe duanqë me këtë dialog të brendshëm t’i sqarojnë qëndrimet e tyre që çojnë në drejtim të njohjes së Kosovës”.

“Megjithatë, ky është vetëm mendimi i një prej udhëheqësve në Luginën e Preshevës, unë nuk jam përgjegjës për ndonjë politikë rajonale, jam përgjegjës për qytetarët e Preshevës dhe për zhvillimin e kësaj komune. Por, duke u nisur nga fakti që ne jemi në zonën kufitare, duke u nisur nga pasojat që përjetojmësi rajon në të cilin ndodhemi, mendoj se në këtë dialog Serbia duhet të vijë në qëndrimin “Po, e njohim Republikën e Kosovës”. Ky nuk është rasti i vetëm, në histori kjo i ka ndodhur edhe Francës,edhe Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore.Atokanë bërë luftëra të gjata mes vete dhe në fund ia kanë zgjatur dorën njëra-tjetrës. Ato sot janë motorë aktivues të zhvillimit dhe bashkimit në Bashkimin Evropian. Në këtë kuptim, unë jam i prirur ndaj perceptimit që po e paraqet sot Republika e Shqipërisë dhe shpresoj se një lloj i tillë i të menduarit politik, do të mbizotërojë edhe në Serbi”, tha Arifi.

SALIHU: KËRKESA QË SHQIPTARËT TË JENË PJESË E NEGOCIATAVA I ËSHTË DËRGUAR PRISHTINËS

Sami Salihu, kryetar i Asamblesë Komunale të Preshevës dhe udhëheqësi i Grupit të Qytetarëve “Reforma për Ndryshime e Partisë Demokratike Shqiptare”, mendon se kjo temë nuk është e panjohur për publikun në Luginën e Preshevës.

“Faktorët politikë nga këtu me kohë i kanë paraqitur pikëpamjet e tyre për këtë proces. Duke pasur parasysh se negociatat midis Serbisë dhe Kosovës po vazhdojnë për një kohë të gjatë dhe se bashkësia ndërkombëtare është sponzor i negociatave, në shumicën e rasteve temat për diskutim ishin të paracaktuara. Procesi i negociatave ka kaluar nëpër disa faza, dhe gabimi është bërë në fillim, sepse u negociua vetëm për çështjet e brendshme të Kosovës. Ka pasur mjaft kohë që edhe faktori shqiptar t’i paraqesë pikëpamjet e tij dhe në atë proces është dashur të jetë shtuar një aneks në të cilin do të parashikohej edhe përfshirja e shqiptarëve nga Lugina e Preshevës”, tha Salihu.

“Kjo nuk ka ndodhur deri më tani, dhe nuk kemi priturnga Qeveria e Serbisë që të nisë diçka që do të na përfshinte në këtë proces”, shtoi ai.

“Kërkesat e faktorëve politikë shqiptarë në këtë hapësirë për të qenë pjesë e këtij procesi, u janë drejtuar Prishtinës, ku kemi kërkuar pranim. Megjithëse ata kishin mirëkuptim për kërkesat tona, deri tani nuk kanë ndërmarrë asnjë hap konkret për ta bërë këtë”, shpjegoi Salihu.

“Ndihemi të diskriminuar në baza nacionale, sepse serbët në veri të Kosovës i kanë të gjitha të drejtat, ndërsa neve na mungojnë të drejtat themelore të njeriut. Serbia duhet të japë një shembull të mirë në trajtimin e shqiptarëve të Luginës së Preshevës, për të kapërcyer pengesën e dialogut me dy standarde. Ne do të vazhdojmë të këmbëngulim që të përfshihemi si pjesë e negociatave në këtë proces, gjë që padyshim do të marrë një kohë të gjatë. Natyrisht, kjo duhet të jetë e pranueshme edhe për bashkësinë ndërkombëtare, si sponzor kryesor i gjithë procesit”, shpjegoi Salihu.Ai beson se “mungesa e vullnetit për zgjidhjen e statusit politik të Luginës së Preshevës, ka pasur pasoja të mëdha, sepse nuk kemi mundur të krijonim perspektivë ekonomike për njerëzit që po shpërngulen”.

“Kjo përfshin edhe aspektin e sigurisë, mjedisi është i paqëndrueshëm, që është pasojë e diskriminimit të vazhdueshëm me të cilin përballen shqiptarët e Luginës së Preshevës. Kjo është arsyeja pse të rinjtë shqiptarë nuk shohin asnjë perspektivë këtu”, pohon Salihu.

“Si rezultat i gjithë kësaj, Luginae Preshevës ka mbetur si jetim. Nuk është marrë parasysh as nga Prishtina, e as nga Tirana. Ndoshta edhe ajo ka pasur prapavijë të politikës ndërkombëtare, për të mos pasur një efekt zinxhiror, por Qeveria e Republikës së Serbisë mban përgjegjësinë më të madhe për mungesën e shpresës në Luginën e Preshevës. Detyrë e kësaj dhe e të gjitha qeverive është të sigurojnë që shqiptarët e luginës së Preshevës të mund t’i gëzojnë të drejtat e tyre elementare dhe të kenë një jetë më të lirë”.

MANASIJEVIQ: TË GJITHË I KEMI TË DREJTAT E NJËJTA POR KOMUNA ËSHTË E VARFËR

Branko Manasijeviq, kryetar i këshillit komunal të PUPS Preshevë, i cili është pjesë e listës partive serbe që janë në koalicionin qeverisës me Arifin dhe Salihun, beson se Serbia negocion edhe në emër të komunave Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë. “Do të ishte iluzore dhe e paarsyeshme, dua të them për ne serbët, të kemi disa kërkesa të veçanta, ose të kërkojmë që të kemi përfaqësuesin tonë”, tha ai.

“Kërkesae shqiptarëve tëkëtyre tri komunavepër prezencë në Bruksel, pasi u janëdrejtuar Prishtinës, e cila, me sa kuptovaas nuk është përgjigjur, tani shkon kahQeveria serbe me qëllim që ndonjë përfaqësues i tyre prej këtu, prej kësaj komune, tëkyçet si anëtar i ekipit negociues. Është pak e çuditshme për mua, sepse nuk e di në emër të kujt do të negociojnë? Serbia po negocion në emër të Serbisë,ndërsa Presheva, për aq sa di unë, është në Serbi. Kam lindur këtu, jam 70 vjeç dhe nuk e kuptoj kur shqiptarët thonë i kanë të rrezikuara të drejtat elemetare të njeriut. Si mund të kem unë, si qytetar serb më shumë të drejta sesa një qytetar shqiptar i Preshevës? Ka serbë dhe shqiptarë të papunë, por gjithashtu ka të papunë edhe në Vranjë dhe Beograd!”, tha Manasieviq.

“Mendoj se të drejtat i kemi të barabarta, se askush nuk ka më shumë apo më pak të drejta se të tjerët. Komuna është e varfër, sepse nuk e kërkojmë zgjidhjen e duhur, e kjo është përmirësimi i ekonomisë. Ne duhet të kërkojmë ndihmë për krijimin e vendeve të punës, sepse pa të nuk ka progres. Të rinjtë po shkojnë, janë të detyruar të shkojnë, duhet të ushqehen, të formojnë familje, duhet t’i kuptojmë. Por largimi i tyre nuk është i natyrës politike. Kjo dikur keqpërdorej, por tani edhe Evropa i ka kuptuar disa gjëra dhe zhvillime në hapësirën tonë”, shtoi ai.

“Sipas mendimit tim, arsyeja më e madhee largimitështë e natyrës ekonomike, e jo sepse dikush është i shtypur ose ka më pak apo më shumë të drejta. Duhet të punojmë së bashku, të kërkojmë zgjidhje për të përmirësuar situatën ekonomike, sepse në atë mënyrë të gjitha gjërat do të vijnë në vendin e vet”, tha Manasijeviq.

“Kartat e pensionistëve, që po i përmend kryetari i PUPS-it, Milan Kërkobabiq, do të mbërrijnë këtu për njëfarë kohe. Dikur kemi pasur të paktën tri kooperativa në një periudhë, tani nuk ekziston asnjë. Mundtë flasim për këtë, kemi tokë, ka një pjesë të infrastrukturës. Këtu mund të punësohen disa njerëz, por është më e rëndësishme që njerëzit nga rrethina të kenë ku t’i plasojnë mallrat e tyre dhe kështu të bëjnë tregëti. Nga Bujanoci e këndej ka shumë tokë të papunuar, kurse shumica marrin subvencione, edhe pse nuk i kanë lëvruar arat fare. Ne jemi një rajon bujqësor dhe duhet të kujdesemi për këtë së pari. Më parë, shumë mallra shkonin lirshëm drejt Kosovës, por edhe sot nuk është shumë ndryshe, qarkullimi i mallrave nuk është ndalur në asnjërin drejtim”, tha Manasijeviç.

SADRIU: QËNDRIMET E SHQIPTARËVE JANË TË NJOHUR

E konsideroj këtë tryezë të rrumbullakët një lloj dialogu të brendshëm brenda Serbisë”, thotë Ilir Sadriu, në emër të Partisë Demokratike Shqiptare, i cili beson se kjo do t’i ndihmojë pranimittë Serbisë.

“Procesi i dialogut mes Kosovës dhe Serbisë filloi pas Rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Që nga fillimi i dialogut, që filloi më 8 mars 2011, formatet tij janë ndryshuar, sepse fillimisht u quajt dialog teknik, pastaj u bë dialog politik dhe tani jemi në fazën kur ky proces quhet dialog për normalizimine marrëdhënieve, që zyrtarisht filloi më 19 tetor 2012 dhe po zgjat sot e kësaj dite. Që nga fillimi i dialogut, janë arritur 19 marrëveshje.Do të përmend dy të cilat gjithashtu kanë të bëjnë meshqiptarët e Luginëssë Preshevës. Një nga marrëveshjet është njohja reciproke e diplomave të arsimit të lartë në mes të Kosovës dhe Serbisë nga viti 2011, por kjo marrëveshje është anuluar me vendimin e Gjykatës Kushtetuese të Serbisë. Tani kemi kërkesë për tërheqjen e njohjevetë të gjitha diplomave të arsimit të lartë të fituara në Kosovë. Për ne edhe një marrëveshje tjetër është e rëndësishme, dhe kjo është njohja reciproke e polisave të sigurimit, për të cilat më së shumti janë angazhuar qytetarët e Luginës së Preshevës, pasi do të lejonte lirinë e lëvizjes së njerëzve dhe mallrave në të dy drejtimet. Përfaqësuesit e shqiptarëve të Luginës së Preshevës janë angazhuar vazhdimisht që të jenë pjesë të këtij procesi, sepse ne kemi mbetur peng të marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë. Pavarësisht dialogutqë po mbahet në Bruksel, shqiptarët në Luginën e Preshevës i kanë shprehur pikëpamjet e tyre më 1 dhe 2 mars 1992, në  referendum, kur u deklaruan për autonomi politike-territoriale me të drejtë bashkimi me Kosovën. Pas kësaj, kanë ndodhur ngjarje tjera, siç ishte kryengritja e UÇPBM-së e vitit 2001, e cila zgjati deri në Marrëveshjen e Paqes në Konçul, e cila nuk u respektua nga Republika e Serbisë. Duke pasur parasysh se shqiptarët janë të ballafaquar me faktin se nuk e kanë të zgjidhur statusin politik, më 14 janar 2006, në mbledhjen e Kuvendit të këshilltarëve shqiptarë e miratuan Platformën që përmban kërkesat politike dhe të gjitha këto akte përfaqësojnë pikëpamjet e shqiptarëve lidhur me këto çështje”, tha Sadriu.

 

SADIKU: SERBIA NUK KA VULLNET ME I ZGJIDH PROBLEMETE SHQIPTARËVE
Përfaqësuesi i Partisë për Veprim Demokratik, Nadër Sadiku, thotë se dialogu i shqiptarëve nga Lugina e Preshevës dhe serbëve, ka filluar pas konfliktit të vitit 2001.

“Për fat të keq, ai dialog nuk ka shkuar deri në fund. Disadetyrime të ndërmarra nga Qeveria e Serbisë janë përmbushur, siç është formimi i policisë shumetnike. Por ky proces nuk është çuar deri në fund, sepse përqindja e pjesëmarrjes së shqiptarëve në polici është 40%, kurse përqindja e pjesëmarrjes së shqiptarëve në popullatën e komunës është 95%. Midis këtyre detyrimeve, qeveria mori përsipër që t’i integrojë shqiptarët në strukturat e organeve shtetërore, por edhe procesi i realizimit të këtij projekti u ndërpre. Lidhur me dialogun në Bruksel, kemipasur interesim për të qenë pjesë e këtij procesi. Moszbatimi i marrëveshjes për njohjen e diplomave të institucioneve të arsimit të lartë është një problem i madh për të rinjtë në Luginën e Preshevës. Në Preshevë janë 200-300 të rinj që kanë përfunduar shkollat e larta, por nuk mund të gjejnë punë dhe të inkuadrohen në jetën publike.Në pjesë të tjera të Serbisë nuk kemi një situatë të tillë. Sa i përket punësimit të shqiptarëve në sektorin publik, ne ishim më mirë në periudhën 1970-1990 se sa tani, sepse Serbia nuk ka ndërmarrë asgjë për të hapur vende pune dhe fabrika në komunën e Preshevës. Nxënësit shqiptarë këtu ballafaqohen edhe me problemin e mungesës së teksteve shkollore, dhe tani duhet të shkruajnë në orën e mësimit në vend që të mësojnë. Dy javë më parë kemi pasur një proces gjyqësor në Bujanoc, ku ne banorë e komunës së Preshevës, shkuam në Gjykatën Themelore në Bujanoc. Procedurën e udhëhiqte gjyqtari nga Presheva. Po shihet se Serbia nuk ka pasur vullnet për të zgjidhur edhe problemet që zgjidhen lehtë për shqiptarët në komunën e Preshevës”, tha ai duke shtuar se”ai personalisht mendon se shqiptarët e Luginës së Preshevës duhet ta kenë përfaqësuesin e vet në delegacionin e Kosovës që merr pjesë në negociatat me Serbinë në Bruksel”.

DESTANI: QEVERITË SERBE I TRAJTOJNË SHQIPTARËT SI QYTETARË TË HUAJ

Skender Destani, kryetar i Komitetit Komunal të Bashkimit Demokratik të Luginës, thekson se fajtori kryesor për rajonin e pazhvilluar është Qeveriae Republikës së Serbisë, dhe jo vetëm kjo, por edhe qeveritë e mëparshme.

“Të gjithë ata i kanë trajtuar shqiptarët nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja si qytetarë të huaj, dhe ky është një problem i madh. Deri para 4-5 vjetëve, të rinjtë largoheshin nga Presheva kryesisht për shkak të paqëndrueshmërisë politike të rajonit dhe pranisë së forcave ushtarake dhe të sigurisë në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë. Tani, argumentet kryesorejanëzhvillimi ekonomik, e unë e kam zakon të them asimilimi ekonomik i këtij rajoni si detyrë e kësaj qeverie dhe të qeverive të mëparshme, që në mënyrë të qetë dhe në heshtje shqiptarët të largohen nga ky rajon. Dhe ata e kanë arritur këtë. Vuçiç dhe Daçiq nuk kanë qenë kurrë të interesuar që ekonomikisht ta zhvillojnë këtë pjesë dhe këto trikomuna të mbijetojnë. Kjo nuk përputhej me politikën që njerëzit të qëndronin, por me mend punuan që me asimilim ekonomik të ndikojnë tek të rinjtë shqiptarë që të largohen nga këto zona. Daçiq si kryeministër dhe  Vuciq si zëvendës i tij në vitin 2013 në bisedë me shqiptarët premtuan, ndërsa Qeveria e Serbisë e miratoi deklaratën me shtatë pika. Atëherë ata thanë kështu: “Bëni çfarë të doni, kërkoni çfarë të doni, vetëm mos i prekni kufinjt”.Premtimii parë i Vuçiqiti ishte kthimi i monumentit, për të cilin e dimë si dhe pse është hequr.

Që atëherë, po shoh se Vuçiç po flet vetëm për mbledhjen e poenave politike dhe asnjë nga këto premtime nuk i përmbush. Prandaj nuk pres nga kjo qeveri të bëjë diçka për qytetarët e vet shqiptarë në këto tri komuna, dmth, zhvillimin ekonomik të këtij rajoni. Qëllimi i Vuçiqit dhe i Qeverisë serbe është që shqiptarët të largohen nga këto tri komuna dhe në atë mënyrë atotë bëhen me shumicë serbe dhe kështu do të zgjidhej problemi. Lidhur me dialogun, unë jam i vetëdijshëm për faktin se ai duhet të bëhet mes dy palëve të barabarta, se përndryshe përfundon me fitoren e më të fortit. Mendoj se kjo do të zgjasë aq kohë sa i duhet komunitetit ndërkombëtar dhe se ajo do ta japë fjalën përfundimtare. Edhe Vuçiq, edhe Thaçi janë vetëm figura që u duhen për dialog dhe bashkësia ndërkombëtare do të japë qëndrimin përfundimtar lidhur me njohjen reciproke të Serbisë dhe Kosovës”.

Destani gjithashtu tha se “shqiptarët nuk kanë të drejtë në mendimin e tyre të lirë, në përdorimin e lirë të gjuhës dhe shkrimit që Kushtetuta dhe ligji i vendit ua lejon, nuk kanë të drejtën e punës,nuk kanë të drejtën që të jenë prezentë në sistemet shtetërore, në përputhje me përqindjen e përfaqësimit, nuk kanëtë drejtatë informimit në gjuhën e tyre, nuk kanë të drejtën e arsimimit në gjuhën shqipe dhe nuk mund t’i realizojnë të drejtat e tyre të pakicave, të garantuara me Kushtetutën dhe me ligjine këtij shteti. Praktikisht, kjo duket kështu – Gjykata Themelore, që daton, nëse nuk jam gabim, që nga viti 1948në Preshevë, qeveria e zotit Boris Tadiç e ka konfiskuar dhe pas renovimit të ndërtesës së gjykatës në Preshevë, e zhvendosi në Vranjë. Imagjinoni tani,për shembull,fshatarin i cili nuk ka të holla për shkak të varfërisë së përgjithshme, e duhet të vijë dhe të paguajnë rrugën prej Cerevajkësderi në Preshevë, dhe nga aty për në Vranjë dhe përsëri mbrapa për të marrë një dokument të gjykatës. Kjo është bërë vetëm për shkak se këtu janë 90% shqiptarë, nga armiqësia ndaj qytetarëve të tyre. Po të kishin qenë 90% serbë, jam i sigurt se Gjykata Themelore do të mbetej në Preshevë. Me presionin e serbëve, që janë 30% në Bujanoc, atëherë Gjykata u kthye në Bujanoc. Kjo qeveri do t’i zgjidhë problemet e shqiptarëve në Preshevë vetëm kur t’i trajtojë si qytetarë të vet, dhe besoj se atëherë do t’i zgjidh shpejt. Por për diçka të tillë, duhet të presim një qeveri tjetër”, përfundoi Destani.

AZIRI: QEVERISË SË SERBISË NUK I INTERESOJNË AS SERBËT AS SHQIPTARËT

Naser Aziri, kryetar i Komitetit Komunal të Unionit Demokratik Shqiptar, beson se qytetarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës nuk duhet të marrin pjesë në dialogun e brendshëm të organizuar nga Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.

“Është vetëm një formë, që Presidenti Vuçiq dëshiron të mbulohetpër diçka që me siguri do ta thotë publikisht brenda 15 ditëve. Unë mendoj se qytetarët e këtyre tri komunave nuk kanë nevojë për diçka të tillë, por është e nevojshme që qeveria serbe të shqetësohet për faktin se këtu, edhe serbët,edhe shqiptarët jetojnë keq”, tha ai.

“Kur qeveria bën diçka të keqe ndaj shqiptarëve, ajo këtë të keqee bën edhe për serbët që jetojnë këtu. Kjo shkon në të njëjtin drejtim. Atyre nuk u interesojnë as serbët”, tha Aziri.

“Jemi dëshmitarë se Serbia investon shumë miliona në krijimin e vendeve të punës në Republikën Serbe, e nuk e pa të udhës të sjellë një investitor këtu. Ata kanë ardhurderi në Han dhe Vranjë, por në Bujanoc dhe Preshevë në asnjë mënyrë. Kjo, sipas mendimit tim, është një politikë e keqe, por thellësisht e menduardhe tani, për shkak të shqiptarëve, të cilët jemi shumicë këtu, po vuajnë edhe serbët që janë pakicë”, mendon ai.
“Mendoj se Serbia këtu po udhëheq një politikë perfide kundër shqiptarëve, që mund të arsyetohet në 4-5 pika. Për shembull, përfshirja e shqiptarëve në institucionet shtetërore nuk zbatohet siç është rënë dakord. Në Qeverinë serbe thonë se lejet e ndërtimit duhet të lëshohen për tetë ditë, kurseunë nuk mund të marr një certifikatë të zakonshme nga komuna për të katërtën ditë, sepse kërkesa duhet të shkojë në Bujanoc, në mënyrë që nëpunësi i tyre ta nënshkruajë atë. Për më tepër, është turp që për shkak të tre gjyqtarëve me stafin që udhëtojnë ngaPresheva deri në Bujanoc, të shkojnë edhe të gjithë klientët. Nuk ka rëndësi se si do të quhej ajo gjykatë në Preshevë, qoftë departament, por shërbimetdo të kryheshin në Preshevë. Kjo është një nga demotivimet që shqiptarëttë jetojnë në Preshevë. Gjëja më e keqe është se po manipulohet meshifrat dhe thuhet se për shkak se shqiptarët nuk morën pjesë në regjistrimin e popullsisë, tani jemi më pak, prandaj gjykata është transferuar në Bujanoc.Sipas informacioneve zyrtare, Fondi i Sigurimit Shëndetësore i Republikës ka 33,000 banorë të Preshevës në regjistrat e vet. Mbi këtë bazë, është reduktuar numri i përfaqësuesve në Këshillin Kombëtar Shqiptar nga 29 në 15. Në të gjithë botënlëvizja e qytetarëve është e lirë, vetëm te ne kufizohet. Kemi dy vendkalime kufitare të vogla dhe asnjëri prej tyre nuk funksionon”, tha Aziri.

“Kur bëhet fjalë për të rinjtë dhe largimin e tyre, edhe këtu manipulohet. Polonia është në BE dhe askush nuk flet se sa polakë janë larguarnga vendi i tyre në kërkim të punës. Ose bullgarët, kroatët… Po shkojnë edhe serbët. Po të hapen dy fabrika këtu, dikush do të shkonte përsëri. Problemi është diçka tjetër, njerëzit që janë arsimuar jashtë vendit, veçanërisht në Shqipëri apo Kosovë, kanë problem me njohjen e diplomave. Për shembull, Ministria e Punës nuk i njeh diplomat dhe farmacistët. Nukmund të punësohen. Bile, për shkak të kësaj nuk mund të merren me biznesin e vet privat. Mekëtëduhet të merrenedhe autoritetet lokale, si dhe strukturat e tjera dhe të gjithë qytetarët e komunës së Preshevës. Më duhet të them se nuk është e vërtetë se komuna e Bujanocit është gjashtë herë më e fortë financiarisht se Presheva, por është e kundërta, biznesi privat preshevar është më i fortë se ai në Bujanoc.

Por në Bujanoc i keni gjashtë banka, e në Preshevëvetëm një! Kur thashë se ky është problem politik, më kanë bindur se nuk ështëashtu. Ky është problem politik, sepse Banka Popullore jep udhëzime se çfarë duhet bërë. Një drejtor i bankës më ka thënë se ka pasur udhëzime nga Banka Popullore e Serbisë që në Preshevë të ketë sa më pak banka, sepse atje ka kontrabandë dhe pastrim parash. Por, paratë po pastrohen në të gjithë Serbinë! Qëllimi është që njerëzit të demotivohen, që Presheva të bëhet komunë jo tërheqëse, që askush të mos jetë i interesuar të jetojë aty. Prandaj, nuk kemi nevojë për politikë të lartë, me të le të merren Shqipëria, Serbia dhe Kosova, por në pjesën e tyre,ne duhet të gjejmë veten, të shohim se ku jemi. Siç mendoj se edhe serbët në veri të Kosovës duhet ta gjejnë veten e tyre, e jo të manipulohen nga politikanët për poenat e tyre politike”, tha Aziri.

ARIFI: SHQIPTARËT NUK DO TË MUND TË MERRESHIN VESH RRETH PËRFAQËSUESIT

 

Valon Arifi, aktivist i të drejtave të njeriut, thotë se procesi i negociatave në Bruksel duhet të kuptohet në kuptimin e vet thelbësor. “Besohet se në përfundim të këtij procesi vjen deri te njohja e pavarësisë së Republikës së Kosovës nga Republika e Serbisë, e kjo mund të paralajmërohet me deklaratat e Presidentit Aleksandër Vuçiq, i cili tha se nuk ka shkëmbim të territoreve, nuk ka ndryshim të kufinjve, nuk mund të negociohet dhe të kontestohet pavarësia e Kosovës sepse pas kësaj qëndron i gjithë Perëndimi.

Kjo është konfirmuar, dhe kështu është që nga nënshkrimi i Planit të Ahtisaarit. Në realitet, ndoshta Kosova nuk do të njihetformalisht nga Serbia, por Kosova do të hiqet nga Kushtetuta e Republikës së Serbisë. Lidhur me zgjidhjen e marrëdhënieve midis serbëve dhe shqiptarëve në Ballkan, ky proces mund të konsiderohet i përfunduar. Unë mendoj se ky proces i dialogut i ka pasur dy udhëzime të këqia për shkak se është mbajtur në të njëjtën kohë në mes të Qeverisë së Kosovës dhe Qeverisë së Serbisë, por edhe në mes të qeverive së Serbisë dhe asaj të Shqipërisë. Por, edhe sikur të kishte pasur mundësi që shqiptarët e Luginës së Preshevës ta kenë përfaqësuesine tyre në procesin e dialogut, nuk e di se kush do t’i përfaqësonte ata, sepse nuk do të mund të bienin dakord se kush do të jetë ai përfaqësues. Në mbështetje të këtij pretendimi, është përvoja jonë e moskuptimeve këtu midis vetë shqiptarëve. Nuk e di nëse përfaqësuesi ynë do të ishte mjaft i kualifikuar për të qenë në atë nivel. Përndryshe, mendoj se dialogu për Kosovën brenda Serbisë është në fakt fundi i dialogut brenda Serbisë. Me përjashtim të qeverisë së Zoran Gjingjiqit, unë mendoj se qeveria të cilën e drejton Aleksandar Vuciq,në cilësinë e presidentittë shtetit, është më e gatshme të japë përgjigje në lidhje me të ardhmen e marrëdhënieve midis serbëve dhe shqiptarëve. Ai haptazi thotë se duhet të ketë pajtimtë këtyre dy popujve, dhe se nuk do të ketë më konflikte në të gjithë territorin e Ballkanit. Ne duhet të përjashtojmë mentalitetin tonë se marrëdhëniet mes serbëve dhe shqiptarëve do të varen nga qëndrimi dhe mendimi ynë në luginën e Preshevës, si dhe që duhet ta braktisim idenë se hyrja në BE do të kushtëzohet nga pikëpamjet ose qëndrimet tona.

Ne nuk e kemi shfrytëzuar rolin që kemi mundur ta kishim si urë në mes të Kosovës dhe Serbisë. Kemi një përvojë të gjatë dhe se udhëheqësit politikë të Luginës së Preshevës gjithmonë paraqiten si viktima. Mendojse me një përfaqësim të tillë nuk mund të fitohet asgjë, edhe pse  jemi viktimë e politikës. Duhettë kemi qëndrim fitues, të propozojmë që situata të përmirësohet, të kemi rol aktiv dhe aktivitete konkrete që nga pozita e viktimës, të fitohet shpirti fituese. Ne jemi e vetmja pakicë kombëtare që nuk ka opozitë brenda veprimtarisë së saj politike, sepse të gjitha partitë politike janë në pushtet. Nëse të parët e kanëpushtetin lokal, këta të tjerë e kanë deputetin popullor, ose udhëheqin me Këshillin Kombëtar të Minoritetit Shqiptar”, tha Arifi.

SHAQIRI: PROCES DINAMIK

Almin Shaqiri, organizata “Shpresa”, magjistër i shkencave politike, specialitet i të cilitjanë integrimet evropiane, thotë se ky është një proces shumë dinamik.

“Duke pasur parasysh atë çfarë ka ndodhur në të kaluarën, mund ta planifikojmë të ardhmen. Për t’idhënë përfundim të gjitha këtyre, duhet të kemi njohuri të mjaftueshme në lidhje me strukturën e funksionimit të institucioneve evropiane, e të cilët janë të angazhuar dhe kanë përgjegjësi për politikën që e planifikojnë për Ballkanin Perëndimor.

Më e rëndësishmja nga të gjitha mekanizmat është Komisioni Evropian, i cili është motor i BE-së dhe i cili projekton politika të përbashkëta në fushën e sigurisë dhe politikës. Në ato vende ballkanike përfshin dy shtete që ishin në armiqësi deri kohëvetë fundit, por duke pasur parasysh se ato kanë marrë një formë të angazhimeve për stabilitetitin rajonal në lidhje me institucionet dhe mekanizmat evropianë, duke marrë parasysh edhe projektimet e zhvillimit të këtyre vendeve, të cilat edhe e kanë marrë dokumentacionin dhe aktet përkatëse që kanë të bëjnë me procesin e inkuadrimit dhe anëtarësimit në BE, ato qeveri janë ulur dhe kanë biseduar në mënyrë që t’i harrojnë përvojat e këqija nga e kaluara dhe të planifikojnë një të ardhme të përbashkët në Bashkimin Evropian. Duke ulur tensionet mes këtyre dy vendeve, duke i zgjidhur problemetkapitull për kapitull dhe duke pasur parasysh se procesi i zgjidhjes që e kushtëzon Serbinë në rrugën e saj të integrimit evropian, ka disa gjëra që liderët e shqiptarëve në Luginën e Preshevës mund të kontribuojnë. Disa gjëra janë shumë të ndara, për shembull, kur flasim për statusin politik të shqiptarëve të Luginës së Preshevës me zgjidhjen e këtij problemi në nivel lokal,edhe ne duhet të jemi shumë të kujdesshëm të mos i ngatërrojmë këto dy gjëra. Sa i përket nivelit të përfaqësimit në Bruksel, qeveritë e Serbisë dhe Kosovës nuk janë të barabarta mes vete. Institucioni politik vendimtar i BE-së është Këshilli i Evropës, ndërsa në KE janë pesë vende që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Aty vendimet merren me konsensus.Do të kemi pengesa dhe kur ky proces t’i referohet kërkesave të caktuara të dërguara nga shqiptarët e Luginës së Preshevës në nënkomisionet e Këshillit të Evropës. Nëse ia paraqesim ndonjë kërkesë Bashkimit Evropian, duhet ta gjejmë adresën e saktë që do ta marrëatë kërkesë dhe do të merret me të. Ne nuk mund të përfaqësohemi në kuadër të një delegacioni, qoftë Kosovar apo Serb, pa u informuar plotësisht për të gjitha ato procese, institucione dhe mekanizma, sepse disa akte ligjore që i miraton BE-ja vlejnë vetëm përpakicat kombëtare, ndërsa të tjerat vlejnë vetëm për disa probleme të tjera. Prandaj, mendoj se përfshirja e shqiptarëve në procesin e negociatave mund të jetë vetëm për çështje të caktuara, siç është njohja e statusit politik të shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Të gjitha çështjet e tjera mund të zgjidhen medialog politik”.

 

Shoqata qytetare “Qendra për Demokraci dhe Zhvillim të Jugut të Serbisë” nga Leskovci organizoi tryezëne rrumbullakët me titull “Dialogu mbi Kosovën dhe Jugun e Serbisë” në Preshevë.

 

Qëllimi i projektit është që përfaqësuesit e jetës politike dhe ekonomike, të rinjtë dhe OJQ-të nga ky vend t’i paraqesin pikëpamjet, nevojat, problemet dhe idetë e tyre nga këndi i mjedisit në të cilin jetojnë dhe në kontekst të bisedimeve për zgjidhjen e problemit të Kosovës.

 

Projekti “Dialogu në Jug” mbështetet nga Fondacioni për Shoqëri të Hapur.

 

 

Prati
Obavesti me o
guest

0 Komentara
Inline Feedbacks
Prikaži sve komentare