LESKOVAC
Leskovac nije oduvek bio poznat samo po roštilju i tekstilnoj industriji. Tokom 19. i prve polovine 20. veka, ovaj grad bio je dom jednog od najvažnijih i najmasovnijih trgovačkih i društvenih događaja u ovom delu Srbije, Jesenjeg vašara za Malu Gospojinu (21. septembar).
Koreni tradicije: Od kada postoji vašar?
Tradicionalni jesnji vašar u Leskovcu zvanično je ustanovljen ukazom Milna Obrenovića, kao i ostali vašari nakon što je oslobođenjem ovih krajeva od otomanske vlasti stvorena potreba za organizovanom trgovinom i privrednim povezivanjem.
Međutim, zapisi i narodna predanja govore da su se trgovci na mestu današnjeg Leskovca okupljali još tokom turske vladavine. Praznik Male Gospojine izabran je jer je označavao kraj letnjih poljoprivrednih radova, vreme kada su seljaci imali proizvode za prodaju i novac za kupovinu potrepština za dolazeću zimu.
Srce trgovine i zabave
Leskovački vašar za Malu Gospojinu trajao je po tri dana i bio je daleko više od obične pijace:
Na vašar su pristizali trgovci, zanatlije i kupci iz cele Srbije, ali i iz Makedonije, Bugarske i Grčke. Prodavalo se sve, od stoke, žita, kože i vune, do čuvenih leskovačkih zanatskih proizvoda poput opanaka, lončarske robe, kovanog gvožđa i tekstila
Vašar je bio glavno mesto susreta. Tu su se sklapali poslovi, ugovarale svadbe i dogovarale porodične veze. Ugovoriti „provodadžisanje“ na Malu Gospojinu smatralo se dobrim znakom za dug i srećan brak.
Koreni u otomanskom periodu (18. vek i ranije) NOVA NAŠA REČ
Pre nego što je Leskovac postao deo moderne srpske države (1878. godine), grad je bio važno trgovačko sedište Leskovačkog pašaluka i krupnog leskovačkog kendluk-sanžaka.
Prema zapisima mletačkih i austrijskih putopisaca koji su prolazili kroz južno Pomoravlje u 18. veku, Leskovac je opisan kao izuzetno živa čaršija sa stotinama zanatskih radnji (kujundžije, terzije, lončari, opančari).
Praznik Mala Gospojina (21. septembar) u ovom kraju vekovima je bio crkvena slava i sabor oko starih hramova i manastira u okolini Leskovca . Ljudi su se vekovima okupljali povodom verskog praznika, što su lokalne zanatlije i trgovci koristili za razmenu robe. Sabori u tursko doba bili su jedina prilika da se hrišćansko stanovništvo masovno okupi, pa su spojili versku i trgovačku funkciju.
Istoričari (poput dr Sergija Dimitrijevića koji je istraživao prošlost Leskovca) zabeležili su da su u Leskovcu još od kraja 17. i tokom čitavog 18. veka postojale kolonije dubrovačkih i cincarskih trgovaca. Oni su upravo u vreme rane jeseni (septembar/oktobar) organizovali masovniji otkup sitne i krupne stoke, kože, voska i konoplje od lokalnog stanovništva, što se direktno poklapa sa vremenom održavanja Mala-gospojinskog vašara.
Leskovačkog vašara više nema i to je još jedna tradicija koja je mogla da bude značajan trgovački i turistički događaj .
Ostao je smao u pričama starijih koji se još sećaju tog vašara. (kraj) LJS/MN